Yaşlılarda Sarkopeni ve Egzersiz

Yaşlılarda Sarkopeni ve Egzersiz

Sarkopeni, yaşlanmayla birlikte ortaya çıkan ve iskelet kası kütlesinde, kas gücünde ve fiziksel performansta ilerleyici azalma ile karakterize edilen önemli bir sağlık sorunudur. Dünya genelinde 60 yaş üzerindeki bireylerde görülme oranı %5 ile %13 arasında değişirken, 80 yaş üzerinde bu oran %50’ye kadar çıkmaktadır (Cruz-Jentoft & Sayer, 2019). Bu durum yalnızca yaşam kalitesinde belirgin düşüşe yol açmakla kalmaz, aynı zamanda düşme riskini ve mortalite oranlarını da artırır (Cruz-Jentoft et al., 2019). Sarkopeninin temelinde kas protein dengesinin bozulması, mitokondriyal fonksiyon kaybı, artmış oksidatif stres, kronik inflamasyon, hormonal değişiklikler ve insülin direnci gibi çok faktörlü mekanizmalar bulunmaktadır. Yaşlanmayla birlikte kas protein sentezine verilen anabolik yanıt azalır ve yıkım süreçleri baskın hale gelir (Volpi et al., 2018). Mitokondriyal biyogenezdeki azalma ve DNA mutasyonlarının birikmesi kas hücrelerinin enerji üretim kapasitesini düşürürken (Joseph et al., 2017), artan reaktif oksijen türleri de hücresel yapıya zarar verir (Jackson, 2016). Bunun yanı sıra, “inflammaging” olarak tanımlanan düşük düzeyli fakat kronik inflamasyon süreci, IL-6, CRP ve TNF-α gibi belirteçlerin artışıyla kas kaybını hızlandırır (Franceschi & Campisi, 2014). Testosteron, büyüme hormonu ve IGF-1 düzeylerindeki düşüş, kas protein sentezini azaltarak kas dokusunun korunmasını zorlaştırır (Morley et al., 2014). İnsülin direncinin gelişmesi ise kas hücrelerinde glukoz alımını sınırlar, bu da hem enerji üretimini hem de protein sentezini olumsuz etkiler (Batsis & Villareal, 2018). Sarkopeni genellikle abdominal yağ dokusundaki artışla birlikte seyreder ve yağ dokusundan salınan proinflamatuar sitokinler kas yıkımını daha da hızlandırır (Addison et al., 2014). Bu çoklu mekanizmaların sonucunda kas liflerinde apoptoz artar, kas kalınlığı azalır ve bireyler klinik olarak kas güçsüzlüğü, yavaş yürüme hızı, denge kaybı ve düşme riski ile karşı karşıya kalır (Landi et al., 2013).

Sarkopeni tanısında Avrupa Sarkopeni Çalışma Grubu (EWGSOP), kas kütlesi, kas gücü ve fiziksel performans ölçümlerinin bir arada değerlendirilmesini önermektedir (Cruz-Jentoft et al., 2019). Müdahale yaklaşımlarının merkezinde ise egzersiz, beslenme desteği ve gerektiğinde ilaç tedavisi bulunmaktadır. Özellikle direnç egzersizi, kas kütlesini ve gücünü artırmada en etkili yöntem olarak öne çıkmaktadır (Peterson et al., 2010). Meta-analiz çalışmalarında düzenli direnç egzersizlerinin yaşlı bireylerde kas fonksiyonlarını belirgin şekilde geliştirdiği ortaya konmuştur. Bununla birlikte, protein açısından zengin beslenme ile egzersizin bir arada uygulanması sarkopeni yönetiminde sinerjik bir etki yaratmaktadır (Deutz et al., 2014). Son yıllarda kas biyopsileri, ileri görüntüleme yöntemleri ve moleküler biyomarker çalışmalarının sarkopeninin daha iyi anlaşılmasında kullanılması, bu alandaki araştırmalara yeni bir boyut kazandırmıştır (Cruz-Jentoft et al., 2023).

Sonuç olarak, sarkopeni yaşlı bireylerde morbidite ve mortalite açısından kritik öneme sahiptir. Erken tanı, düzenli direnç egzersizi programları, protein destekli beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri, sarkopeninin önlenmesinde ve yönetiminde en etkili stratejilerdir. Bu nedenle bireylerin ileri yaşlara daha sağlıklı kas yapısıyla ulaşabilmeleri için multidisipliner yaklaşımların uygulanması büyük önem taşımaktadır.

Kaynakça

• Addison, O., Marcus, R. L., Lastayo, P. C., & Ryan, A. S. (2014). Intermuscular fat: a review of the consequences and causes. International Journal of Endocrinology.
• Batsis, J. A., & Villareal, D. T. (2018). Sarcopenic obesity in older adults: aetiology, epidemiology and treatment strategies. Nature Reviews Endocrinology, 14(9), 513–537.
• Cruz-Jentoft, A. J., Bahat, G., Bauer, J., et al. (2019). Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. Age and Ageing, 48(1), 16–31.
• Cruz-Jentoft, A. J., & Sayer, A. A. (2019). Sarcopenia. The Lancet, 393(10191), 2636–2646.
• Cruz-Jentoft, A. J., et al. (2023). Advances in the understanding and management of sarcopenia: Current perspectives and future directions. Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle.
• Deutz, N. E., Bauer, J. M., Barazzoni, R., et al. (2014). Protein intake and exercise for optimal muscle function with aging: recommendations from the ESPEN Expert Group. Clinical Nutrition, 33(6), 929–936.
• Franceschi, C., & Campisi, J. (2014). Chronic inflammation (inflammaging) and its potential contribution to age-associated diseases. The Journals of Gerontology: Series A, 69(Suppl_1), S4–S9.
• Jackson, M. J. (2016). Reactive oxygen species in sarcopenia: should we focus on excess oxidative damage or defective redox signalling? European Journal of Clinical Nutrition, 70(7), 749–753.
• Joseph, A. M., Adhihetty, P. J., Buford, T. W., et al. (2017). The impact of aging on mitochondrial function and biogenesis pathways. Aging Cell, 16(4), 678–688.
• Landi, F., Calvani, R., Tosato, M., et al. (2013). Sarcopenia: an overview on current definitions, diagnosis and treatment. Current Protein and Peptide Science, 14(7), 620–628.
• Morley, J. E., Anker, S. D., & von Haehling, S. (2014). Prevalence, incidence, and clinical impact of sarcopenia. Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle, 5(4), 253–259.
• Peterson, M. D., Rhea, M. R., Sen, A., & Gordon, P. M. (2010). Resistance exercise for muscular strength in older adults: a meta-analysis. Ageing Research Reviews, 9(3), 226–237.
• Walston, J. D. (2012). Sarcopenia in older adults. Current Opinion in Rheumatology, 24(6), 623–627.